معنای ذکر کرنا,در آسمان هشتم!
نقاره در فارسي به نوعي ساز كوبي متشكل از دو طبل كوچك متصل به هم اطلاق مي گردد كه به وسيله دو چوب و توسط نقاره چي بر طبل نواخته مي شود و نقاره خانه در اصطلاح به محل يا برجي گفته مي شود كه هر بامداد و شام، نقاره چيان در آن به نواختن طبل و دهل و كوس و كرنا به نوبت نوازی مشغولند.
احمد قوام شکوهی ۸۳ ساله نوازنده طبل اصلی این ارکستر یعنی طبل "سرچاشنی" است.طبلی که مهمترین ساز این مراسم کهن است.خاندان «شكوهي» نسل اندر نسل نقاره چي بودند. او سالهاست طلوع و غروب آفتاب را از بالاي نقاره تماشاگر بوده است. خودش مي گويد: 60 سال و اندي است اين كاره ام. 40 سال كرنا مي زدم و حالا طبل سرچاشني. اين كه موقع نواختن چه حسي دارد، سؤال كليشه اي است و انگار پيرمرد بارها پاسخش را داده است، چون خيلي زود مي گويد: اين لطف و مرحمت حضرت رضا(ع) را هيچ زماني از خاطر نمي برم و هميشه شكرگزارم.
براي او روزمرگي معنا ندارد، تعطيلي و استراحت هم. به قول خودش در اين سالها هيچ صبح و غروبي را از نقاره خانه دور نبوده است، حتي صبحهاي زمستان با همه سختيهايش و عصرهاي تابستان. پيرمرد توضيح مي دهد آن زمانها نقاره چوبي بود و درست لب سقف ايوان قرار داشت. زمستانها برفهاي سنگيني مي باريد و با وجود قنديلهايي بزرگ يخ، ما هيچ صبحي كارمان را تعطيل نكرديم.
به گفته شكوهي، نقاره در ايام معمولي 2 نوبت نواخته مي شود. 20 دقيقه مانده به اذان صبح و 20 دقيقه مانده به غروب آفتاب و در اعياد 2 ساعت بعد از غروب آفتاب، وسايل نقاره زني در نقاره خانه حضرت، شامل كرنا و طبل است.
«شكوهي» از كرنا زنها ياد مي كند كه 5 نفر هستند و به رديف در سمت چپ نقاره مي ايستند و سرنواز، آنها را رهبري مي كند. طبال ها كه به آنها كوس زنها هم گفته مي شود، يك متر عقب تر از كرنا زنها، در سمت راست مي نشينند. شكوهي توضيح مي دهد: هر كدام از طبل ها، شكل، اسم و آهنگ ويژه اي دارد. طبل «سرچاشني» كه از زمان شروع تا خاتمه كرنا متوقف نمي شود طبل «گاه بر گاه» كه صداي آن بلندتر از ساير طبل هاست، طبل «تخم مرغي» كه از نظر اهميت در درجه دوم قرار دارد و از نظر صدا بين «گاه بر گاه» و «سرچاشني» است.
...چند دقیقه ای که میگذرد سردسته کر نوازان که به او "سرنواز" می گویند کرنا را به طرف گنبد طلای حضرت می گیرد و آغاز میکند:
"سلطان دنیا و عقبی/علی بن موسی الرضا"
(صوت کرنای او شبیه صحبت کردن است.گویا ذکر می گوید و هر کس میتواند برای خودش تعبیری از این ذکر داشته باشد.)
اینجاست که دیگر کر نوازان که به آنها پس نواز می گویند ۲ بار پشت سر هم تکرار میکنند:"امام رضا امام رضا"
سرنواز ۳ بار ذکر"امام رضا"را از کرنایش به سمت گنبد می دمد و پس نوازان ۲بار "غریب رضا"را مینوازند.
نوای این ذکر پایان قسمت اول موسیقی است و شروع نواختن ریتم جدید توسط طبال ها.
قسمت دوم با ذکر "مولی مولی مولی /علی بن موسی الرضا" توسط سرنواز شروع میشود و با ۳ مرتبه پاسخ "رضا جان" پس نوازان ادامه پیدا میکند.سپس کرنای سرنواز به سمت گنبد حضرت ذکر"یا امام غریب یا امام رضا" را میدمد تا دوباره پس نوازان ۳ بار "رضا جان" بدمند.
کرناها باز هم سکوت میکنند تاطبالها ریتم بعدی شان را بکوبند.پس از چند دقیقه سرنواز کرنا را به سمت گنبد می گیرد و این یعنی شروع قسمت سوم.
نقاره چی ها ۲ نوبت در روز قبل از طلوع و غروب خورشید ۱۰۶ پلهء این ایوان را طی میکنند!
"دوره دوران امام رضاست" این شروع قسمت سوم است واینجاست که طبالها شادمانه میکوبند و به قول خودشان "شادیانه" میزنند.
سرنواز رو به گنبد می دمد:"دوره دوران امام رضاست/ای دادرس بیچارگان" و پس نوازان پاسخ میدهند:"ای دادرس درماندگان".
سرنواز ذکر آخر را فریاد رس می دمد و کار را به طبل ها میسپارد تا با شدت بکوبند.
یکی شان چراغ سبز برج ایوان را خاموش میکند و همه با هم بر محمد(ص) و آل او صلوات میفرستند. و پایان روزی دیگر برای سنتی که ۴۰۰سال قدمت دارد.
عکسها:همشهری ماه
مطالب مرتبط:
تابلوی زیبای ضامن آهو اثر استاد محمود فرشچیان
تصاویری از سفره افطار السلطان علی ابن موسی الرضا (ع)